از قدیم گفتهاند که کار را از راهش داخل شو؛ به زبان سادهی امروزی ما یعنی ابتدا بدانید که هدفتان از کسبوکار چیست و سپس، پلهپله جلو بروید. راهاندازی یک کسبوکار یا استارتاپ، بدون برنامه و مسیر مشخص، معمولاً با اتلاف زمان و سرمایه همراه است. بههمین دلیل، قبل از هر اقدامی باید یک چکلیست کامل و کاربردی داشته باشید و دقیقاً طبق آن پیش بروید.
منظور از چکلیست، مجموعهای از مراحل، تصمیمها و اقدامهای ضروری است؛ این مجموعه، از ایدهپردازی و بررسی بازار شروع میشود و تا مسائل مالی، حقوقی، تیمسازی و بازاریابی ادامه پیدا میکند. در این راهنمای جامع از بلاگ اسنپباکس، چکلیست کامل راه اندازی کسبوکار را در اختیار شما میگذاریم.
نکات راهاندازی استارتاپ
مهمترین نکته در راهاندازی استارتاپ این است که یک مشکل واقعی را شناسایی کنید و برای آن یک راهحل واقعی داشته باشید؛ مثلاً اگر متوجه شدهاید که مردم به استعلام فیش حقوقیشان نیاز دارند، یک سرویس آنلاین برای استعلام آن طراحی کنید. یادتان باشد که بدون حل یک مسئلهی مشخص، حتی بهترین ایدهها هم شانس موفقیت ندارند.
نکات مهم دیگری هم برای راهاندازی استارتاپ و کسبوکار وجود دارند؛ از جمله:
- تحقیق بازار را جدی بگیرید: قبل از شروع، بازار هدف، نیاز مشتریان و رفتار رقبا را بهدقت بررسی کنید. با این کار، محصول یا سرویس شما بر اساس واقعیت بازار شکل میگیرد.
- مدل درآمدی شفاف داشته باشید: از همان ابتدا مشخص کنید که قرار است چگونه درآمد کسب کنید.
- تیم مناسب بسازید: هیچ استارتاپ موفقی بهتنهایی ساخته نمیشود. انتخاب همتیمیهای متعهد و دارای مهارتهای مفید، نقش مهمی در رشد و دوام کسبوکارتان دارد.
- کوچک شروع کنید و بزرگ شوید: لازم نیست که همهچیز از ابتدا کامل باشد؛ با یک طرح اولیهی ساده شروع کنید، بازخورد بگیرید و محصول یا خدماتتان را بهمرور بهتر کنید.
نحوهی تدوین بیزینسپلن؛ گامبهگام + مثال
بیزینسپلن (Business Plan) یا طرح کسبوکار، نقشهی راهی است که نشان میدهد ایدهی شما چگونه به یک کسبوکار واقعی و درآمدزا تبدیل میشود. بدون بیزینسپلن، تصمیمگیریهای شما احساسی و پراکنده میشوند و سرمایهتان را از دست میدهید. در عوض، یک بیزینسپلن خوب به شما کمک میکند که بازار را بشناسید و هزینهها را مدیریت کنید؛ در ادامه، این قدرت را پیدا میکنید که حتی سرمایهگذار را قانع کنید که ایدهی شما ارزش اجرا دارد.
برای تدوین بیزنس پلن، طبق ۶ مرحلهی زیر جلو بروید:
مرحلهی اول: تعریف ایده و ارزش پیشنهادی
در این مرحله باید دقیقاً مشخص کنید که چه مشکلی را حل میکنید و چرا مشتری باید شما را انتخاب کند. ارزش پیشنهادی، یعنی مزیتی که شما نسبت به رقبا دارید و باعث میشود که مخاطب یا مشتری بهسراغ شما بیاید.
برای مثال، اگر قصد راهاندازی یک کافه بیرونبَر را در تهران دارید، صرفاً فروش قهوه کافی نیست؛ ارزش پیشنهادی شما میتواند، شامل تحویل سریع، قیمت اقتصادی یا استفاده از قهوههای تخصصی ایرانی باشد. این مرحله، پایهی تمام تصمیمهای بعدی شما در راهاندازی کسبوکار است.
مرحلهی دوم: تحلیل بازار و مشتریان هدف
شناخت بازار، یعنی بدانید که مشتری شما چه کسی است، کجاست و چه نیازی دارد. در این مرحله باید بازار هدف، اندازهی بازار و رفتار مشتریان را بررسی کنید. مثلاً اگر یک اپلیکیشن آموزش آنلاین کنکور طراحی میکنید، باید بدانید که مخاطب شما دانشآموز است یا والدین او؛ اصلاً مشتریان شما بیشتر در چه شهرهایی هستند و چه مشکلاتی با آموزش فعلی دارند؟ به همهی این سؤالات مهم پاسخ بدهید تا تحلیل درستی از بازار داشته باشید.
برای درک بهتر این موضوع در مرحلهی دوم، جدول زیر و معیارهای مقایسهی بازار عمومی و بازار هدف را مطالعه کنید:
| معیارهای مقایسه | بازار عمومی | بازار هدف |
|---|---|---|
| دامنهی مخاطب | گسترده، پراکنده و نامشخص | محدود، قابل اندازهگیری و مشخص |
| پیام بازاریابی | کلی و عمومی | دقیق و شخصیسازیشده |
| شانس فروش | پایینتر از بازار هدف | بیشتر از بازار عمومی |
مرحلهی سوم: بررسی رقبا و مزیت رقابتی
در این بخش باید رقبای مستقیم و غیرمستقیم خودتان را شناسایی کنید و نقاط قوت و ضعف آنها را بشناسید. در این مرحله، هدف این نیست که بگویید هیچ رقیبی ندارید؛ بلکه باید نشان دهید که چه تفاوتی با بقیه دارید و چه ارزش جدیدی را به مخاطب میدهید.
بهعنوان نمونه، اگر فروشگاه آنلاین پوشاک راهاندازی میکنید، بدانید که رقیب شما فقط فروشگاههای بزرگ نیستند؛ پیجهای اینستاگرامی هم رقیب محسوب میشوند. مزیت رقابتی شما میتواند، ارسال سریع، ضمانت بازگشت یا پشتیبانی بهتر باشد.
مرحلهی چهارم: مدل درآمدی و منابع مالی
در این مرحله باید مشخص کنید که «پول» دقیقاً از کجا وارد کسبوکار شما میشود. مدل درآمدی معمولاً شامل فروش مستقیم، اشتراک ماهانه، کارمزد یا تبلیغات است. برای مثال، یک پلتفرم خدمات آنلاین از هر سفارش، درصدی کارمزد میگیرد یا یک فروشگاه اینترنتی از طریق فروش محصول درآمد دارد؛ این مدلهای درآمدی، نحوهی درآمدزایی و سودآوری آنها را نشان میدهند. یادتان باشد که شفافبودن مدل درآمدی و منابع مالی، اعتماد سرمایهگذار و حتی تیم شما را افزایش میدهد.
مواردی که باید در این بخش مشخص شوند، عبارتاند از:
- قیمتگذاری محصولات یا خدمات
- هزینههای ثابت و متغیر
- پیشبینی سود و زیان
- منبع اصلی درآمد
- نقطهی سربهسر
مرحلهی پنجم: برنامهی اجرایی و عملیاتی
برنامهی اجرایی و عملیاتی، توضیح میدهد که ایدهی شما چگونه و در چه زمانی اجرا میشود. این بخش شامل فرآیندها، ابزارها و مسئولیتها است و باید مثل مراحل قبلی، جدی گرفته شود. مثلاً فرض کنید که قصد شما راهاندازی یک رستوران کوچک در نجفآباد اصفهان است.
باید مشخص کنید که تأمین مواد اولیهی شما چگونه انجام میشود؛ اصلاً چه تعداد نیرو نیاز دارید و ساعات کاری شما چگونه تعریف شدهاند. هرچه این بخش را واقعیتر بنویسید، بیزینسپلن کاربردیتری هم در اختیارتان قرار میگیرد.
مرحلهی ششم (آخر): برنامهی بازاریابی و رشد
در گام آخر مشخص کنید که چگونه مشتری جذب میکنید و چگونه به رشد میرسید. این بخش نشان میدهد که بعد از راهاندازی استارتاپ یا کسبوکار، چه برنامهای برای دیدهشدن دارید. برای مثال، از طریق اینستاگرام، همکاری با اینفلوئنسرها یا تبلیغات محلی برای جذب مشتری استفاده کنید.
بهطورکلی، برنامهی بازاریابی شما باید متناسب با بودجه و بازار هدفتان نوشته شود؛ نه صرفاً یک طرحِ بلندپروازانه که با شرایط شما همخوانی ندارد و به مرحلهی اجرا نمیرسد.
نمونههای موفق
در ادامه چند نمونه از استارتاپهای موفق در سطح کشوری و بینالمللی را بررسی میکنیم تا ببینیم چطور میتوانیم چکلیست کامل راهاندازی کسبوکار خود را بر این اساس را تکمیل کنیم.
نگاهی به استارتاپهای موفق ایرانی
نگاهی به استارتاپهای موفق ایرانی نشان میدهد که آنها با ایدههای ساده، تمرکز روی نیاز واقعیِ مردم و برنامهی مشخص شروع کردهاند. این کسبوکارها ثابت کردهاند که حتی در شرایط چالشبرانگیز هم میتوان با برنامهریزی درست و حرکت مرحلهبهمرحله، به موفقیت رسید.
از جمله استارتاپهای موفق ایرانی میتوان به اسنپباکس اشاره کرد که با حل یک چالش ساده، اما پرتکرار شروع به کار کرد: ارسال فوری و سریع بستهها در دورانی که انسانها مشغلههای زیادی دارند و زندگی شهری هم سبب به وجود آمدن ترافیک زیاد شده است. بهتدریج و با توسعهی خدمات خود، اسنپباکس به این نتیجه رسید که با ارائهی سایر انواع خدمات حملونقل، مثل انواع وانت و کارباکس، میتواند بخش وسیعتری از نیازهای زندگی شهری را پاسخ دهد. امروزه اسنپباکس پیشرو در ارائهی خدمات لجستیک به انواع کسبوکارها و افراد است.
اگر پس از بررسی چکلیست کامل راهاندازی کسبوکار که بالاتر به شما ارائه شد، به این نتیجه رسیدید که نیاز به خدمات ارسال سریع، امن و قابل اعتماد دارید، با تکمیل فرم ثبتنام کسبوکارها میتوانید از راهکارهای اختصاصی اسنپباکس برای بیزینس خود بهره ببرید.
آشنایی با استارتاپهای موفق دنیا
در سطح بینالمللی نیز اگر مسیر موفقیت بزرگترین استارتاپهای دنیا را بررسی کنیم، متوجه میشویم که بیشتر آنها از یک ایدهی ساده و تمرکز روی حل یک مشکل واقعی شروع کردهاند. بهعنوان مثال، میتوانید از نمونههای زیر برای الهام گرفتن مسیرتان در راه اندازی کسبوکار استفاده کنید:
- اوبر (Uber)
- گوگل (Google)
- آمازون (Amazon)
- نتفلیکس (Netflix)
- اسپاتیفای (Spotify)
- ایربیانبی (Airbnb)
حالا که چکلیست دارید، منظم و دقیق جلو بروید!
در این راهنما تلاش کردیم که با ارائهی یک چکلیست کامل، مسیر راهاندازی کسبوکارتان را شفافسازی کنیم؛ از ایدهپردازی و نکات استارتاپی تا تدوین بیزینسپلن و بررسی نمونههای موفق! حالا که این چکلیست را در اختیار دارید، مهمترین کار شما اجرای منظم، واقعبینانه و مرحلهبهمرحلهی آن است. عجله نکنید؛ هر مرحله را کامل انجام دهید و بر اساس بازخوردها تصمیم بگیرید. دقیقاً همین رویکرد است که بسیاری از کسبوکارهای موفق ایرانی را به جایگاه فعلی رسانده است؛ بنابراین، چرا شما یکی از آنها نباشید؟
سوالات متداول
آیا برای راه اندازی کسبوکار حتماً باید بیزینسپلن بنویسیم؟
بله؛ با کمک بیزینسپلن، مسیر خودتان را شفاف ببینید و تصمیمها را منطقی بگیرید. حتی اگر کسبوکار کوچکی دارید، ابتدا یک بیزینسپلن ساده طراحی کنید و طبق آن جلو بروید.
از کجا بفهمیم که ایدهی ما ارزش اجرا دارد؟
با تحقیق بازار، صحبت با مشتریان بالقوه و بررسی رقبا متوجه میشوید که ایدهی شما یک مشکل واقعی را حل میکند یا خیر. در ضمن، بازخورد واقعی از طرف کاربران یا مشتریان، بهترین معیار است.
برای شروع استارتاپ به سرمایه زیاد نیاز است؟
لزوماً خیر؛ بسیاری از استارتاپها با سرمایهی محدود و یک نسخه اولیهی ساده شروع کردهاند. یادتان باشد که مهمتر از سرمایه، مدیریت هزینه و اجرای درست ایده است.
چکلیست راه اندازی کسبوکار را یکبار باید اجرا کرد یا دائمی است؟
چکلیست فقط برای شروع نیست. بهتر است که در مراحل مختلف رشد کسبوکار، دوباره به آن برگردید و بخشهای مختلف را بازبینی و بهروزرسانی کنید.
